نوشتند » يعنى حكم كردند كه بايد چنين و چنان كند ، در قرآن هم آمده كه : « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ » « 1 » ، و نيز فرموده : « كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ » « 2 » ، و ظاهرا مراد از كتبى كه در صحف است همين معناى آخر باشد ، يعنى احكام و قضايايى الهى باشد ، كه در مورد اعتقادات و اعمال صادر شده است ، دليلش توصيف كتاب است به صفت « قيمه » ، چون كلمه « قيمه » از قيام كردن به امر خيرى ، و حفظ و مراعات مصلحت آن ، و ضمانت سعادت آن است ، هم چنان كه در قرآن كريم در مورد دين استعمال شده ، آنجا كه فرموده : « أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاه ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ » « 3 » ، يعنى دينى كه خدا آن را حفظ مىكند ، و بقايش را ضمانت كرده است ، و معلوم است كه صحف آسمانى قيماند ، چون امر مجتمع انسانى را به پا مىدارند ، و با دستورات و احكام و قضايايى كه متعلق به عقايد و اعمال است مصالح بشر را حفظ مىكنند . پس معناى آيه مورد بحث اين مىشود كه آن حجت و بينه روشنى كه از ناحيه خداى تعالى براى آنان آمده ، عبارت است از رسولى از ناحيه خدا ، كه براى مردم صحف آسمانى پاك را مىخواند ، پاك از پليدى باطل ، صحفى كه در آن احكام و قضايايى است قائم به امر مجتمع انسانى ، و اداره كننده آن به بهترين وجه ، و حافظ مصالح آن . * ( « وَما تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ » ) * آيه اول سوره كه مىفرمود : « ما دست بردار از كفار اهل كتاب و مشركين نيستيم تا حجت بر آنان تمام شود » ، به كفرشان به نبوت رسول خدا ( ص ) و كتاب او ، كه متضمن دعوت حق او است اشاره مىكرد ، و آيه مورد بحث به اختلافى كه قبل از دعوت اسلامى داشتند اشاره مىكند ، و در قرآن كريم در چند جا به اين اختلاف اشاره شده ، از آن جمله مىفرمايد : « وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْياً بَيْنَهُمْ » « 4 » ، و از اين قبيل آياتى ديگر . و منظور از آمدن بينه براى كفار همان بيانات كتب انبياى گذشته اى است كه در كتبشان آمده بود ، و يا كلام انبياى آنان در توضيح و تفسير بيان الهى است ، هم چنان كه در آيه

--> ( 1 ) روزه بر شما نوشته شده ، يعنى حكمش صادر شده . سوره بقره ، آيه 183 . ( 2 ) جهاد در راه خدا بر شما مقرر شد . سوره بقره ، آيه 216 . ( 3 ) دستور فرموده تا بجز او را نپرستيد ، دين قيم هم همين است . سوره يوسف ، آيه 40 . ( 4 ) اهل كتاب اختلاف نكردند مگر بعد از آنكه حجت برايشان تمام شد ، و به حقيقت دعوت يقين پيدا كردند ، ولى دشمنى موجود در بين خودشان نگذاشت آن را بپذيرند . سوره آل عمران ، آيه 19 .